Koffiecapsules: Een totaal overbodige milieuramp

Misschien ben je mijn motto over koffiecapsules hier al eens tegengekomen op Coffeeness: "Iedereen die capsulekoffie drinkt, heeft de controle over zijn leven verloren". En ik heb gemerkt dat mensen zich weleens beledigd durven voelen hierdoor. Wat zegt dat over onze maatschappij? Waarom kruipen mensen in de pen om de ene belediging na de andere te uiten als je dergelijke woorden uitspreekt?

Kaffeekapseln Uebersicht

Misschien ben je mijn motto over koffiecapsules hier al eens tegengekomen op Coffeeness: “Iedereen die capsulekoffie drinkt, heeft de controle over zijn leven verloren”. En ik heb gemerkt dat mensen zich weleens beledigd durven voelen hierdoor. Wat zegt dat over onze maatschappij? Waarom kruipen mensen in de pen om de ene belediging na de andere te uiten als je dergelijke woorden uitspreekt?

“Nespresso – What Else” – George Clooney heeft ons ervan overtuigd dat deze apparaten met koffiecapsules sexy, luxueus en van de beste kwaliteit zijn. Want Mr. Clooney neemt alleen genoegen met het beste, toch?

Maar ik vraag me af…

Waarom bestaan capsule koffiemachines eigenlijk? Wat zegt dat over de gemiddelde koffiedrinker?

Diehard fans van Nespresso kunnen nu wegklikken en nog een capsule in hun machine gooien om een (volgens mijn mening minderwaardige) koffie te drinken. Of eens diep ademhalen, verder lezen en een open geest houden om de zaken eens van mijn kant te bekijken.

Waarom? Omdat er meer dan één reden is waarom capsulekoffie sh*t is. Omdat ik nog altijd niet kan begrijpen waarom iemand dergelijke dure aluminium capsules überhaupt zou willen gebruiken. Omdat ik bezorgd ben om de toekomst van onze planeet. En omdat ik erg gesteld ben op lekkere koffie.

Maar vooral: als ik één capsuledrinker vandaag kan overtuigen om eens na te denken over zijn of haar gewoonte, is mijn missie geslaagd.

Hier zijn enkele dingen die gebruikers van Nespresso machines en dergelijke toestellen vaak zeggen:

“Ik heb geen tijd om ’s morgens uitgebreid koffie te zetten!”

Dit excuus heb ik al zo vaak gehoord… Maar het bereiden van koffie duurt helemaal niet lang met andere koffiemachines en zelfs goedkope volautomatische toestellen zijn vaak uitgerust met een timer. Sommigen kun je zelfs via een app voorprogrammeren zodat je latte macchiato staat te wachten als je ’s ochtends in de keuken komt gewandeld.

Arne geniet van een latte macchiato

“Maar de koffie smaakt zo goed!”

Oh dear… Vind je dat echt? Nou, dan zijn je smaakpapillen misschien heel slecht getraind. De voorgemalen koffie die in de capsules zit heeft al heel wat delicate aroma’s verloren. Bovendien zit er achter je “lekker” kopje koffie wel een enorme afvalberg – en dat geeft een wrange nasmaak!

“Het is niet zo duur als iedereen zegt!”

Jawel, dat is het wel!

“Andere bereidingswijzen zijn ook niet bepaald milieuvriendelijk.”

Dat is deels waar. Daarom moeten we onze houding tegenover koffie dringend veranderen. Koffie is geen alledaags basisproduct, het is een luxemiddel!

“Je hebt wel een grote mond, arrogante blogger die je bent.”

Goed, dat is jouw mening. Je kunt me alle beledigingen ter wereld naar het hoofd gooien, ik ga niet van visie veranderen. Als je anno 2020 een capsulemachine in de keuken hebt staan, ben je niet bezig met het milieu en de gevolgen van jouw dagelijkse kopje koffie. Punt.

In dit artikel geef ik je graag een reality check met actuele cijfers en een heleboel overtuigende argumenten waarom koffiecapsules verbannen zouden moeten worden. Voor altijd!

Ben je er klaar voor? Let’s go!

Wereldwijd koffieverbruik: Merken moeten zichzelf blijven heruitvinden

Om de capsulegekte in de juiste context te plaatsen, moeten we eens kijken naar de huidige koffiemarkt. Daar is één groot probleem: hoewel de prijs van groene koffie al jaren daalt op de beurs (met alle gevolgen van dien voor de producenten), zijn de kosten voor het branden, de marketing en de logistiek die nodig is om de koffieboon van de struik in het kopje te krijgen, alleen maar gestegen.

Image

De wereldwijde koffieconsumptie neemt toe. Maar slechts in beperkte mate. In het jaarverslag van 2019 van de International Coffee Organization lezen we dat het wereldwijde koffieverbruik al vijf jaar stijgt met zo’n 2,7 procent. En dat is mooi voor de merken, maar niet voldoende.

Het brengt de fabrikanten in een moeilijke positie: ze moeten vechten tegen de stijgende kosten in een markt die nauwelijks beweegt. Daarom moeten ze meer investeren in marketing, want koffie telkens opnieuw heruitvinden is moeilijk. Maar ze proberen, onder andere met capsulekoffie.

Ja! Bij het winnen van aluminium (het materiaal waaruit de capsules gemaakt worden), ontstaat een giftige rode modder die niet verder verwerkt of afgebroken kan worden. Bauxiet is de belangrijkste erts van aluminium en de winning daarvan leidt tot ontbossing. Om nog maar te zwijgen over de enorme afvalberg van 5000 ton (!) per jaar afkomstig van de koffiecapsules die tot 200 jaar nodig hebben om af te breken. Een mooi "cadeau" voor onze kinderen en de volgende generaties.

Er is een complex proces nodig om de componenten te scheiden om aluminium te kunnen recycleren. Bovendien heeft elke legering een andere samenstelling waardoor het verwerkingsproces ook verschilt. Als je capsules bij het restafval gooit, komen ze op de afvalberg terecht. Er zijn bepaalde inzamelpunten en een recyclageprogramma voor koffiecups, maar dat is een ingewikkeld (en duur) proces. Wat er na het inzamelen met de capsules gebeurt, blijft een beetje onduidelijk.

Bonen! Afhankelijk van het merk kan de prijs van capsulekoffie tot wel vijf keer hoger zijn dan de vergelijkbare bonenprijs. Maar koffie in capsules is altijd minderwaardig, niet alleen omdat voorgemalen koffie heel veel van z'n aroma's en smaken verliest, maar ook (en vooral) omdat het afkomstig is van massaproductie waarbij weinig of geen informatie gegeven wordt over de herkomst van de bonen en de omstandigheden van de koffieboeren.

Naast het sexy merk dat George Clooney wist te strikken voor z’n reclame, zijn er natuurlijk nog tal van andere merken die koffiecapsules verkopen. En al deze namen moeten zich op de een of andere manier proberen te onderscheiden van de concurrentie. Wie geen wereldbekende acteur kan krijgen voor z’n commercials, moet dus een andere invalshoek zoeken.

Sommige merken proberen bijvoorbeeld te pronken met het “100% Arabica”-label – maar dat zegt ons eigenlijk niets. De rassen van de gebruikte koffiebonen spelen een ondergeschikte rol – de verwerking en branding zijn veel belangrijker. Het is dan ook de prijs die vooral gebruikt wordt om kopers te lokken. 3,50 euro voor 20 stuks is geen ongewone prijs voor Douwe Egberts, Nescafé en Lavazza.

Supermarktkoffie overzicht

En dat zoiets niet helpt om koffieboeren in landen ver weg van hier een eerlijk loon te bezorgen, moet ik je niet vertellen. Dergelijke koffiecups kun je dus eigenlijk niet met een gerust geweten drinken – zowel vanuit een humanitair als ecologisch standpunt.

De George-factor: Een les in winstmaximalisatie

De problemen op de koffiemarkt zijn niet nieuw, en (surprise) Nespresso was de eerste die met een oplossing uit de bus kwam. In 1986 had de dochteronderneming van Nestlé een slim idee:

“We nemen dezelfde koffie die we al jaren verkopen en stoppen deze in kleine, individuele capsules. We vertellen de consumenten dat ze daarvoor een speciale machine nodig hebben die werkt met meer druk. En daarmee beloven we hen dat iedereen thuis het perfecte kopje espresso kan maken, net zoals een professionele barista.”

Geniaal!

Capsule koffiemachine maakt koffie

Maar waar een barista jarenlang ervaring moet opdoen, tal van handelingen nauwkeurig moet uitvoeren en alles perfect moet afwegen, moesten klanten van Nespresso voortaan enkel een capsule in hun machine gooien en op een knopje drukken.

Wat ze niet vertellen, is dat je ongeveer vijf keer meer betaalt voor je koffie, er een enorm milieuprobleem achter schuilt en de espresso helemaal niet smaakt zoals een professional hem maakt.

Maar ondertussen zijn er wel ontelbaar veel machines verkocht en miljarden capsules in mensen hun winkelkarretje beland. Want daar is het hen natuurlijk om te doen: eens je de toestellen in huis hebt, moet je telkens opnieuw koffiecups gaan kopen.

Dergelijk “lock-in principe” wordt vaak gebruikt als slim marketingtrucje: de machine voor niet zo veel geld verkopen, maar de nodige verbruiksproducten wel zo duur mogelijk. Klanten hebben het vaak zelfs niet eens door, want het gaat tenslotte over “slechts” een paar euro meer op het wekelijkse kassaticket.

Voor Nespresso was de omzet in eerste instantie zeker, omdat ze in het begin van hun capsule-avontuur nog geen concurrentie hadden. Ondertussen is die competitie er wel, maar het merk van George Clooney heeft nog altijd een onverwoestbare reputatie.

En de sexy acteur heeft daar geen onbelangrijke rol in gespeeld. Niemand kan tegenspreken dat de reclamefilmpjes luxe, exclusiviteit, genot en professionaliteit uitstralen. En het drankje waarmee George zijn smaakpapillen laat verwennen, willen wij natuurlijk ook!

Stop de man in een strak pak, laat hem een beetje verleidelijk kijken terwijl hij de capsule in de machine gooit en op de knop drukt. Daarna geniet hij met volle teugen van zijn koffie in het gezelschap van een mooie dame in een prachtige jurk – en soms komt Matt Damon langs…

Deze luxueuze fantasie wordt verder aangewakkerd door de exclusieve Nespresso-winkels waar de capsules – op kleur gesorteerd – als glanzende juwelen aan de muur worden tentoongesteld.

Kleine espresso machines overzicht Arne

Filter koffiezetapparaten zijn geen goed alternatief voor één- of tweepersoonshuishoudens waar het niet de moeite waard is om een volle pot koffie te zetten. Espresso machines hebben dan weer het (deels onverdiende) imago te ingewikkeld en te duur te zijn.

De stevigste concurrenten voor deze “luxueuze” Nespresso machines, lijken de volautomatische koffiezetapparaten die verse bonen gebruiken. Wat mij betreft is er geen concurrentie – volautomaten zijn gewoonweg in elk opzicht beter! Maar ze zijn duurder in de aankoop en iets meer werk om schoon te houden. Goeie koffiebonen zijn ook niet spotgoedkoop, en dus blijven capsulemachines bijzonder aantrekkelijk voor heel wat koffiedrinkers.

Tonnen aluminium op de afvalberg: F*ck het milieu!

Aluminium heeft tussen 80 en 200 jaar nodig om te ontbinden. Het is een metaal gemaakt van het mineraal bauxiet, een erts dat in de tropen wordt gewonnen. Om bij de afzettingen te komen, worden duizenden vierkante meters regenwoud gekapt.

De productie van aluminium uit bauxiet levert rode modder op als afvalproduct. Dat kan niet verder worden verwerkt, want het is giftig – maar het moet ergens heen natuurlijk. Stortplaatsen en meren zijn geliefde dumpingplaatsen, met alle gevolgen van dien voor alles wat er leefde.

Voel je je al een beetje schuldig? Goed zo!

Denk je eerder: “Wat kan mij de afvalberg en het regenwoud nu schelen?”

Dan ga ik nog een beetje verder…

Het kost ongeveer 14 kilowattuur energie om één kilo aluminium te produceren – ter vergelijking: een gemiddeld Nederlands gezin verbruikt minder dan 10 kilowattuur per dag. Een koffiecapsule bestaat uit ongeveer 1 gram aluminium.

Stel dat jij twee capsules per dag gebruikt, zeven dagen per week. Dat is al 14 gram afval per week – 728 gram per jaar – voor jou alleen. Klinkt dat als vrij weinig? Doe dat getal eens maal… met hoeveel koffiedrinkers zijn we in Nederland? En in de rest van de wereld?

Het jaarlijkse volume aan capsuleafval wordt geschat op 5000 ton. Per jaar! Enkel en alleen van kopjes capsulekoffie – dat is voor mij onaanvaardbaar!

Koffiecapsules aluminium schadelijk voor het milieu

Hoor ik daar een kritische stem op de achtergrond?

“Koffiebonen zitten toch ook in een aluminium zak?”

Dat klopt – en dat is klote! Fatsoenlijke branderijen die aluminiumvrije zakken gebruiken voor hun koffiebonen, verdienen een extra pluim. Ik heb eens een aluminium zak gewogen die 500 gram koffiebonen bevatte: ongeveer 15 gram. Maar zo’n zak gaat wel wat mee, zelfs in een groot gezin.

Een gemiddelde Nespresso-capsule bevat vijf gram koffiepoeder. 5 gram koffie voor 1 gram aluminium – dat is 1:5. Versus 500 gram koffie voor 15 gram aluminium – dat is ongeveer 1:33. Als we er rekening mee houden dat we 6-7 gram koffiepoeder gebruiken per kopje als we verse bonen gebruiken, halen we zo’n 70-80 kopjes uit onze zak bonen van 500 gram.

Laten we 75 als gemiddelde gebruiken. 75 kopjes koffie = 15 gram aluminiumafval. Bij Nespresso zou dat 75 gram zijn. Dus 5 keer zoveel aluminium op de afvalberg voor hetzelfde aantal kopjes.

“Maar ik recycle mijn capsules!”

Aluminium en recycling blijft een moeilijk onderwerp. Het is waar dat de recyclagepercentages voor aluminium zeer hoog zijn – volgens sommige bronnen wel meer dan 90 procent. Maar dat gaat over alle aluminium, niet alleen van koffiecups. Het hangt dus af van de industrie en de gebruikte legering.

Want niet alle aluminium is hetzelfde. En om ervoor te zorgen dat het metaal doelgericht kan worden hergebruikt, moet het zorgvuldig worden gescheiden van andere herbruikbare materialen. Omdat elke legering van aluminium weer iets anders is, is er ook telkens een nieuwe analyse en een ander proces nodig. Dat is ingewikkeld. En duur. Ik moet er vast geen tekeningetje bij maken…

En zou het niet geweldig zijn als we een product niet moeten hergebruiken omdat we het eigenlijk niet nodig hebben? Want zo is het toch!

Als je alle capsules echt zorgvuldig hebt gerecycleerd – respect! Maar steek je hand op als je de afgelopen week een capsule bij het restafval hebt gegooid. Of die verzameling capsules eigenlijk nooit naar het inzamelpunt hebt gebracht. Ik dacht het wel…

Er bestaan ook plastic capsules. Gejuich – milieuprobleem opgelost?! Natuurlijk niet, we kennen allemaal de gevolgen van plasticvervuiling.

Ben je nog steeds niet overtuigd en heb je “koffiecapsules” alvast op je volgende boodschappenlijstje geschreven? Dan blijf ik doorgaan! Laten we het eens over geld hebben…

Hoeveel kost het echt om Nespresso te drinken?

Overtuigde capsule-drinkers zijn meestal doof voor dit argument, maar met elke druk op de knop van een capsule koffiemachine, spoel je letterlijk geld weg. Veel geld.

Online kost een originele Nespresso-capsule 0,39 eurocent per stuk. Volgens het bedrijf is dat 6,84 euro per 100 gram. In mijn wereld (waar een Nespresso-capsule gevuld is met ongeveer 5 gram koffiepoeder), kost 100 gram je eerder 7,80 euro. Maar zelfs als we de prijzen van Nespresso zelf hanteren, komen we nog uit op 68,40 euro per kilo!

Zelfs een uitstekende Single Origin koffieboon uit een artisanale branderij kost meestal niet zó veel – en de kwaliteit is honderd keer beter. Ik hou als regel aan dat je voor goeie koffiebonen met een transparante herkomst zo’n 30 tot 40 euro per kilo betaalt.

HappyCoffee Robusta koffiebonen

Ik hoor je al denken dat jij alleen veel goedkopere koffiecapsules koopt, van huismerken bijvoorbeeld. Koffiecups van het Jumbo huismerk komen neer op zo’n 28 euro per kilo, K-Fee capsules kosten 37,30 euro per kilo en een versie uit de Aldi genaamd Expressi (serieus?) is 22,40 euro per kilo.

Dat is minder dan Nespresso, maar opnieuw betaal je veel geld voor koffie waarvan je niet weet waar hij vandaan komt en onder welke omstandigheden hij wordt geproduceerd. Dan stap ik liever een kleine branderij binnen die me precies kan vertellen waar en hoe hun koffiebonen geteeld worden, hoe ze gebrand worden en in welke bereidingswijzen ze het best tot hun recht komen. But that’s just me!

Nespresso komt in de problemen

Wanneer een exclusief product plots z’n luxe-factor verliest, heeft het een probleem. Lange tijd was Nespresso alleenheerser op de markt, maar vandaag kun je overal koffiecups kopen, ook van de huismerken bij Aldi, Lidl, Kruidvat en zelfs van Starbucks.

Sommige merken brachten een eigen machinesysteem op de markt, anderen niet. Met “Dolce Gusto” heeft Nespresso zelfs een concurrent in eigen huis.

Daarnaast zijn er ook hervulbare capsules en koffiepads van Senseo en aanverwanten, die op zich als “groener” worden beschouwd omdat ze gecomposteerd kunnen worden.

Veel Nespresso-klanten schakelen dan ook over op andere, goedkopere merken. Nog anderen raken zich steeds meer bewust van het milieuprobleem en/of de hoge kostprijs, waardoor ze hun kopje koffie voortaan op een andere manier zetten.

Jura Z8 Koffiezetapparaat bonen Arne drinkt espresso

Volautomatische koffiemachines die verse koffiebonen gebruiken zijn dan ook in opmars. Geen vervuilende koffiecapsules, altijd vers gemalen koffiebonen en heel veel verschillende drankjes mogelijk – allemaal met een druk op de knop. Mijn talrijke koffiezetapparaat bonen tests bewijzen dat deze machines meer kunnen voor minder geld. Zelfs met de beste en duurste koffiebonen!

Koffiecapsules met een ecologisch imago: Net zo overbodig

Zelfs ik moet toegeven dat het een stap (weliswaar een kleintje) in de juiste richting is dat er nu composteerbare en herbruikbare koffiecapsules bestaan.

Maar…

De “biologisch afbreekbare” capsules van composteerbaar plastic mogen niet in de gft-bak of op de composthoop. Ze ontbinden niet op dezelfde manier als groente- en fruitafval en brengen daarmee de kwaliteit van de compost in gevaar.

Zelf capsules vullen heeft meer zin, op het gebied van milieuvriendelijkheid dan toch. Maar het toont nogmaals aan hoe dom deze bereidingswijze eigenlijk is. Als je dan toch zelf gaat malen (in welke maalgraad zou ik eigenlijk niet weten), kun je net zo goed een heerlijke manuele bereiding gebruiken zoals een handfilter of French Press – of een degelijk filter koffiezetapparaat aanschaffen.

Voor drankjes zoals een latte macchiato, Americano of cappuccino, is een degelijke volautomaat de ideale keuze, daar worden de bonen al voor jou gemalen. En ook espresso machines voor beginners zijn vaak niet duur, makkelijk in gebruik en leveren degelijke resultaten voor espressodrinkers – beter dan bij Nespresso en Co, dat kan ik je vertellen.

En als je voorgemalen supermarktkoffie in je hervulbare koffiecup schept, is het resultaat net zo slecht als in de originele versie.

Dus nogmaals: er is totaal geen bestaansreden voor capsule koffiemachines. Geen. Enkele. En dat geldt ook voor koffiepads wat mij betreft.

Bereidingsmethoden overzicht met Arne

Dat brengt me bij een geliefd argument van capsule-fans: andere manieren om koffie te bereiden zijn ook slecht voor het milieu – de koffiebonen hebben immers veel kilometers op de teller.

Ja, inderdaad!

Ik ben de eerste om toe te geven dat koffie een luxeproduct is dat we dringend als dusdanig moeten gaan beschouwen!

We moeten koffie met mate drinken, ervan genieten en de beste bereidingswijze kiezen voor elke koffieboon. Niet het goedje zonder nadenken meermaals per dag in grote mokken naar binnen gieten om wakker en alert te blijven, zonder stil te staan bij de smaak en de gevolgen voor de planeet.

Espresso klaar in focus

Koffie groeit niet in onze contreien, het moet worden geïmporteerd, verpakt en verdeeld. Een heel stuk minder milieuvriendelijk dan de groenten die je bij de boer om de hoek gaat kopen of de appel die je plukt in eigen tuin. Dat is nu eenmaal zo.

Koffie is niet goed voor het milieu, maar er zijn gradaties. Mijn zak uitstekende koffiebonen die ik gekocht heb bij een eerlijke, transparante branderij, kun je gewoon niet vergelijken met koffiecapsules van Nespresso.

Onze afvalberg is groot, té groot – ook daar bestaat geen twijfel over. Dus doe jezelf een plezier en dump daar niet nog meer aluminiumafval bovenop van koffiecups die eigenlijk totaal overbodig zijn.

Je geweten dankt je. Net als de koffieboeren en de planeet waar we met z’n allen op leven.

Adem in. Adem uit. Peace Out!

Ik kijk uit naar je reactie

Inhoudsopgave