Espresso tegen hoofdpijn: Waarom het werkt

Ik zeg je vast niets nieuws met de "geheime tip" dat espresso met citroensap kan helpen om hoofdpijn te verlichten. Ik heb zelf al meermaals ondervonden dat deze combinatie verrassend goed werkt.

Ik zeg je vast niets nieuws met de “geheime tip” dat espresso met citroensap kan helpen om hoofdpijn te verlichten. Ik heb zelf al meermaals ondervonden dat deze combinatie verrassend goed werkt.

Zoals het een onderzoeksblogger betaamt, ben ik op zoek gegaan naar de redenen waarom dit zo’n effect heeft en ben ik gaan uitpluizen wat ervaren artsen erover te zeggen hebben.

Het werd mij opnieuw duidelijk dat cafeïne, de hoofdrolspeler in dit verhaal, een stofje is met twee verschillende gezichten. Maar wat betreft de vraag of koffie gezond is, kan ik alvast dit zeggen:

Ik geef de voorkeur aan een slokje espresso met citroensap in plaats van de chemische stoffen in medicatie als ik een onschuldige hoofdpijn heb. En dat kan niet slecht zijn!

Hoe ontwikkelt hoofdpijn zich?

Als we het over hoofdpijn hebben, gaat het over de ontelbare varianten die ook ontzettend veel mogelijke oorzaken kunnen hebben. Het spreekt voor zich dat ik het in dit artikel niet ga hebben over een chronische of ziektegerelateerde hoofdpijn, maar over de vaak voorkomende spanningshoofdpijn en/of milde migraine.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft ongeveer 80 procent van alle volwassenen (in de EU) in de loop van een jaar weleens last van hoofdpijn. In de “World Atlas of Headache Syndromes and Possible Antidotes (2011)” wordt opgemerkt dat dit cijfer hoger is dan in welke andere WHO-regio ook. Maar sinds de verkiezing van Trump kan ik me voorstellen dat de VS ons allang heeft ingehaald.

We zouden nu kunnen discussiëren over de vraag of Europeanen vaker gespannen zijn dan inwoners van de rest van de wereld, maar dat gaan we niet doen. Veel interessanter is dat er zo’n 240 soorten hoofdpijn bestaan, waarvan de groep van de zogenaamde idiopathische (primaire) hoofdpijn voor ons het interessantst is.

Bij deze groep van hoofdpijn verschijnen de symptomen uit het niets of zijn het geen (secundaire) symptomen van een onderliggende ziekte. Onder de primaire types verstaan we: migraine, clusterhoofdpijn en spanningshoofdpijn.

Hoewel het bij secundaire hoofdpijn meestal mogelijk is om een duidelijke oorzaak vast te stellen, is dit niet mogelijk voor primaire hoofdpijn.

Aan de ene kant is het heel goed mogelijk dat spanningen in de nek- en schouderspieren de trigger zijn. Aan de andere kant kunnen het ook factoren zijn zoals stress, weersveranderingen met veranderingen in de luchtdruk, te veel alcohol, te weinig slaap, te weinig vochtinname, enzovoort. Soms spelen hormonen een rol, soms genetica…

Bovendien is het niet altijd duidelijk of we te maken hebben met spanningshoofdpijn (d.w.z. de acute, op triggers gebaseerde vorm), of met milde migraine (met een neiging om chronisch te worden).

De grote variëteit van beïnvloedende factoren verklaart waarom hoofdpijn zo vaak voorkomt in zo’n grote bevolkingsgroep. Op de site van het Nederlands Huisartsen Genootschap, zie je dat stress, emotionele belasting of zelfs een plotse verandering van het weer, spanningen kunnen veroorzaken die op hun beurt hoofdpijn kunnen uitlokken.

Wat gebeurt er in het lichaam bij hoofdpijn?

Om te begrijpen waarom espresso met citroen (blijkbaar) iets aan hoofdpijn kan doen, moeten we eerst begrijpen wat hoofdpijn eigenlijk is.

Arne drinkt espresso tegen hoofdpijn

Gezien de verschillende mogelijke oorzaken en de nog rudimentaire fase van het onderzoek, zullen we daar slechts in beperkte mate in slagen. In ieder geval wordt de pijnimpuls verstuurd door de nervus trigeminus, maar wat de trigger is, is niet duidelijk.

Hoewel we vaak het gevoel hebben dat onze hersenen pijn doen, voelt dit orgaan zelf geen pijn. In plaats daarvan worden de zenuwen in de hersenschors aangetast. En laten we de vele zenuwen die direct onder de hoofdhuid zitten niet vergeten.

Het is een feit dat de bloedtoevoer naar het hele gebied een niet onbelangrijke rol speelt bij de ontwikkeling en het verdwijnen van hoofdpijn. Dit is ook logisch, want de bloedbaan is verantwoordelijk voor het transport van boodschapperstoffen en “zenuwactivatoren” die ons lichaam vragen om te reageren op pijnprikkels.

Maar we moeten ons wel afvragen of een (verstoorde) bloedsomloop een directe oorzaak, een gevolg of slechts een tussenstap is.

Wat heeft cafeïne met hoofdpijn te maken?

Nu komen we bij de kern van de zaak en het koffiebestanddeel dat onderzoekers het meest hoofdpijn bezorgt. Cafeïne, als alkaloïde, kan zowel hoofdpijn veroorzaken als elimineren – en er bestaan studies voor en tegen beide bevindingen.

Het is bewezen dat cafeïne een effect heeft op het autonome zenuwstelsel en bijvoorbeeld het hart stimuleert om sneller te pompen. Daarom worden mensen met een sterk verhoogde bloeddruk geadviseerd om met mate van koffie te genieten.

Het hoofd kan echter profiteren van deze pompkracht – of er toch door beïnvloed worden. Als het bloed gemakkelijker rondgepompt wordt, kunnen de aangrenzende gebieden beter worden voorzien van zuurstof en voedingsstoffen. Op deze manier kunnen bepaalde oorzaken van hoofdpijn tot een minimum worden beperkt. Bovendien bereikt de cafeïne – als het al een positief effect heeft – de getroffen gebieden sneller.

Van cafeïne wordt ook vaak gezegd dat het een licht samentrekkend effect heeft op de bloedvaten. Bij migraine is nu bewezen dat de bloedvaten verwijd zijn en dus bijdragen aan het pijngevoel. Cafeïne kan dit dus duidelijk tegengaan.

Er zijn echter ook studies die ervan uitgaan dat een verhoogde pompkracht van het hart door cafeïne op zijn beurt het vervoer van ontstekingsbevorderende boodschappers bevordert die bij hoofdpijn betrokken kunnen zijn. Weer anderen richten zich op het pijnstillende effect van cafeïne.

Er wordt gezegd dat cafeïne de afgifte van noradrenaline bevordert en tegelijk het vrijkomen van het pijnhormoon prostaglandine verhindert. Maar nogmaals, deze studies zijn alleen uitgevoerd bij muizen en moeten met voorbehoud worden gelezen – als mogelijke verklaring voor de klinische waarnemingen, zoals ook in het abstract vermeld wordt.

Vergeet niet: er zijn ontelbaar veel studies over cafeïne, die allemaal maar een deel van de werking onderzoeken en onder bepaalde omstandigheden werden uitgevoerd. Er is vrijwel niets bewezen.

Maar het “bewijs” dat er is, is voldoende om cafeïne te gebruiken als een populaire vervanger van pijnstillers. Dit kan natuurlijk ook verklaard worden door het feit dat cafeïne, afhankelijk van de spijsvertering en de fysieke conditie, zeer snel in werking treedt.

Als veel van de dingen die ik hier zeg tegenstrijdig klinken of op de één of andere manier verwarrend zijn, dan is dat geen toeval. Het is de aard van deze materie: er is nauwelijks een ander stimulerend middel met zoveel (tegenstrijdige) onderzoeken en bevindingen als cafeïne.

Dit is te wijten aan de gezondheidsvoordelen die al enkele jaren aan koffie worden toegeschreven. Ik heb hier een artikel over geschreven, met als titel: “Is koffie gezond?”; en een artikel over chlorogeenzuur komt er later nog aan.

Wat mij betreft is één ding alvast zeker: koffie is zo complex dat het bijna onmogelijk is om een eenduidig ja/nee antwoord te geven op deze vraag.

Waarom heb ik citroensap nodig in espresso?

Terwijl een kopje espresso alleen al beschouwd kan worden als een middel om hoofdpijn te verlichten en werkt als een pijnstiller, is de combinatie van espresso en citroensap onovertroffen. De citroen moet hier dus een belangrijke rol spelen.

En dat doet het dankzij de vitamine C. Deze vitamine zou de vorming van een boodschapperstofje stimuleren dat de pijn zeer snel verlicht. Daarom bevatten veel moderne middelen voor zelftherapie naast cafeïne ook vaak vitamine C.

De basis hiervoor zijn opnieuw studies die op zijn minst een pijnverlichtend effect suggereren. Ook hier is het bewijs nog slapjes. Velen waarschuwen zelfs voor een te hoge inname van vitamine C. Toch zijn de bevindingen hier in het algemeen positief.

Je zou dus ook een kiwi kunnen eten samen met je espresso, of nog beter: brandnetel. Met ongeveer 330 milligram vitamine C per 100 gram, bevat deze laatste nog meer dan een citroen met “slechts” 53 milligram. Maar ik besef dat een scheutje citroensap in je koffie aanlokkelijker is dan een handjevol brandnetels als hapje.

Cold Brew met citroen

De moraal van het verhaal is dus: het duo espresso-citroen slaat twee vliegen in één klap. Ik heb trouwens mijn eigen theorie over waarom een citroen-espresso shot zo goed kan helpen bij hoofdpijn:

Huismiddeltjes zijn niet effectief omdat de ingrediënten zo goed zijn…

Begrijp me niet verkeerd, ik geloof dat espresso met citroen heel effectief is, in tegenstelling tot sommige medische adviezen en zelfs voor een ervaren koffiedrinker als mezelf. Maar ik geloof ook dat er andere redenen zijn dan alleen de combinatie van de werkzame stoffen.

Als ik een niet-specifieke hoofdpijn voel en de keuken in ren om een espresso te maken met mijn espresso machine, heb ik al voldaan aan een belangrijke voorwaarde voor pijnverlichting. Ik heb mezelf uit mijn typische gespannen houding voor de computer weggehaald en ben gaan rondlopen. Mijn nekspieren krijgen al wat verlichting.

Bovendien is het bereiden van koffie voor mij een activiteit met een hoge zen-factor. Bij het hanteren van de espressobonen (binnenkort beschikbaar), de sapcentrifuge (binnenkort beschikbaar) en de machine zelf, kom ik helemaal tot rust en concentreer ik me alleen op het moment zelf.

Espressobonnen uit Ethiopië

En ik heb nog een andere factor die hoofdpijn kan veroorzaken geminimaliseerd: de stress en spanning die komt kijken bij het zo goed mogelijk willen schrijven van een artikel of uitwerken van een test.

Als ik daarna nog citroen aan de espresso toevoeg (en afwerk met een vleugje honing), geniet ik met al mijn zintuigen van dit brouwsel. Ik kap de koffie niet blindelings naar binnen, maar probeer te genieten van de combinatie van zuur, bitter en zoet. En dat doe ik meestal al staande naaste de machine met een dromerige blik en geen enkele gedachte in mijn hoofd.

Zoals altijd is het bij een huismiddeltje minder belangrijk wat er eigenlijk gebeurt in het lichaam, maar wel wat het effect is. Als ik een pijnstiller zou nemen, ga ik een paar seconden later weer aan tafel zitten om onmiddellijk verder te werken aan de computer. Bij mijn espresso met citroen neem ik meteen ook een welverdiende break.

Waarom trouwens espresso en niet eender welke koffie? Omdat bij een espresso het “medicijn” in een compacte vorm komt en de cafeïne in een zeer geconcentreerde dosis aangebracht wordt. Je zou in theorie ook citroensap kunnen toevoegen aan een sterke koffie gezet met een handfilter. Maar om eerlijk te zijn: een heel kopje zurige koffie drinken is teveel van het goede voor mij. Maar laat je door mij niet tegenhouden om het eens te proberen!

Tot slot: als jij, net als ik, maar af en hoe hoofdpijn krijgt die duidelijk van “primaire” oorsprong is, en je hebt geen last van ernstige migraine, dan is een shotje espresso met citroen een pak beter dan een tablet of een bezoek aan de dokter. Als de symptomen aanhouden of regelmatig terugkomen, raad ik je aan om naar de dokter te gaan en je grondig te laten onderzoeken.

Ik ben benieuwd naar andere huismiddeltjes die jij gebruikt tegen hoofdpijn en wat jouw ervaring is met de espresso-citroen methode. Schrijf het zeker neer in de reacties!

Ik kijk uit naar je reactie

Inhoudsopgave