Beste koffiebonen test 2020: De beste bonen hebben meer dan alleen maar smaak

Sinds ik in 2008 begon met het testen van koffiebonen, heb ik al (h)eerlijke koffiesoorten van kleine branderijen geprobeerd, maar ook supermarktkoffie. In deze gids lees je welke bonen geschikt zijn voor een handfilter, filter koffiezetapparaat of volautomatische machine. En ik vertel je waar je op moet letten bij het kopen van een zakje bonen - het leven is immers te kort voor slechte koffie.

Hoewel ik het grootste deel van mijn tijd besteed aan het testen van volautomatische koffiezetapparaten, espresso machines en andere toestellen om koffie te bereiden, blijven koffiebonen zonder enige twijfel mijn favoriete onderwerp.

Koffiebonen test Arne labotest

Want nergens anders kan (en moet) ik mijn eigen mening en voorkeuren zo laten gelden als bij het testen van bonen. Bovendien kan ik me hier wat laten gaan in m’n schrijfstijl (uitbundige beschrijvingen, metaforen, een beetje poëzie), wat minder passend zou zijn bij de objectieve normen die gelden voor volautomatische koffiemachines of espresso machines.

Koffiebonen test Arne test espresso met DeLonghi EC685

Maar het is net deze subjectiviteit die deze categorie zo ingewikkeld maakt. Naast de basisvereisten waaraan koffiebonen moeten voldoen, gaat het toch vooral om de smaak. En dat is niet alleen heel persoonlijk, maar ook ongelooflijk moeilijk te beschrijven.

4 koffiebonen in overzicht:

ProduktnaamFlying Roasters Fire FinchLavazza PerfettoCoffee Circle Limu Quijote Kaffee Guatemala
Arabica /Robusta100% Arabica70% Arabica
30% Robusta
100% Arabica100% Arabica
Beoordeling100%50%100%100%
Prijs per kg€ 27,40€ 17€ 26,90€ 23,00

Ik zal je in dit artikel uitleggen hoe ik mijn testen precies uitvoer en hoe ik tot bepaalde karakteriseringen kom. Ik vertel je hoe je de beste koffiebonen kunt herkennen, welke trends er zijn op het gebied van roastings en samenstellingen, en op welke klassiekers je altijd kunt vertrouwen.

En natuurlijk krijg je van mij ook een heleboel tips om de perfecte koffieboon te vinden voor elke bereidingswijze – van een handfilter tot een volautomaat.

Wat je hier dan weer niet zult vinden, is lof voor supermarktkoffie (binnenkort beschikbaar) of een algemene zaligverklaring van zogenaamde duurzame bonen van “traditionele branderijen”.

Koffiebonen test supermarktkoffie overzicht

Vooral met het label “duurzaamheid” is veel geld te verdienen in de bonenwereld, maar er wordt niet altijd eerlijk mee omgesprongen.

Basisvereisten voor goede koffiebonen: Transparantie is alles!

Er is een goede reden waarom ik erg terughoudend ben om merken zoals Illy, Lavazza of Dallmayr Prodomo te testen – en dat is ook de reden waarom deze testen meestal slecht bevallen. De koffiemerken (binnenkort beschikbaar) die je in de supermarkt kunt kopen, voldoen vrijwel nooit aan de basisvereisten die ik stel voor een goeie koffieboon.

Het zit me zelfs zo hoog, dat ik er een video over heb gemaakt. Als je een beetje Duits begrijpt (sorry, mijn video’s werden voor de Duitse versie van Coffeeness opgenomen), leg ik je graag uit waarom.

Deze eisen zijn nauw verbonden met de transparantie van de toeleveringsketen, d.w.z. de manier waarop de boon van de struik in het koffiekopje terecht komt. En dan heb ik het niet over onrealistische verwachtingen van arrogante koffiesnobs, maar wel over fundamentele vereisten die we allemaal zouden moeten hebben.

Ik verwacht de volgende informatie, hetzij op de verpakking, hetzij op de website – of op allebei:

  • Producent / branderij: niet alleen de bedrijfsnaam, maar ook de naam van de brander zelf
  • Koffiesoort: indicatie van de verhouding tussen Arabica en Robusta met percentages
  • Ras: specificatie van de gebruikte ondersoort van de Arabica- en/of Robustaboon
  • Land van herkomst: vermelding van alle landen van herkomst van de gebruikte koffie – geen algemene termen zoals Latijns-Amerika etc.
  • Plaats van herkomst: informatie over de plantage zelf en de locatie ervan, de coöperatief, enz. – hoogte-indicatie optioneel
  • Verwerking: nauwkeurige specificatie van de gebruikte verwerkingsmethode vóór het roosteren (natuurlijk, gewassen, enz.)
  • Handelsweg: exacte details van de inkoopstructuren – idealiter directe handel
  • Brandprofiel: indicatie van de beoogde braadgraad – van licht tot donker gebrand
  • Bereidingsadvies: beste bereidingswijze vanuit het oogpunt van de brander
  • Datum van de branding: nauwkeurige aanduiding van de datum van de branding – houdbaarheidsdatum optioneel
  • Prijs: prijs per verpakking en prijs per kilo
    Koffiebonen test vergelijking datum van branding

Waarom wil ik dat allemaal weten? Wat heb ik nu aan de naam en de exacte locatie van een koffieplantage of een onuitspreekbare botanische naam van een koffieplant?

Enerzijds lees je uit deze informatie veel over het stijl- en smaakprofiel van de koffieboon. En anderzijds – en dit is de belangrijkste reden – kom je zo te weten hoe open een fabrikant is over de herkomst, productieproces en verwerkingsmethode van zijn product. Het zal je dus niet verwonderen dat ik eerder de wenkbrauwen frons als het merk niet veel informatie meegeeft.

Koffie als First World Privilege

Er is iets wat we nooit mogen vergeten:

Koffie is een First World Privilege dat verantwoordelijk is voor tal van problemen in de derde wereld!

De kern van de zaak is eenvoudig: onze koffie is een product dat gebaseerd is op een proces dat vanuit de armere landen naar de geïndustrialiseerde landen gaat.

De waarde van de koffieboon stijgt in elke stap van het proces en de grootste verhoging van de prijs gebeurt wanneer de groene koffie wordt gebrand tot kant-en-klare koffieboon.

Wanneer de klant de gebrande koffie koopt, vloeit het betaalde geld terug in de tegenovergestelde richting. Bij elke tussenstap blijft een deeltje (of een groot deel) van het bedrag “hangen”. De branderij mag de grootste som incasseren – en dat is ook logisch.

Maar natuurlijk pikken ook de importeurs en verdelers in onze regionen, exporteurs in het land van herkomst, groothandels en dergelijke graag hun graantje mee. Er zijn dus heel wat mensen die wat centen in de hand krijgen als jij een pakje bonen koopt.

Maar hoe zit het dan met de eigenlijke producenten van het product? De koffieboeren hun deel van de koek is eigenlijk belachelijk klein, waarvan ze nauwelijks kunnen overleven. Dat bedrag kun je zien aan de hand van de huidige wereldmarktprijs van groene koffie.

Koffiebonen test lezing wat verdienen koffieboeren

Anderzijds is ook de RTO-waarde interessant. RTO staat voor “Return To Origin” en geeft de afgelegde weg van het geld weer dat jij betaalt voor je koffie. Over dit onderwerp kun je nog meer lezen in mijn artikel “Wat verdienen koffieboeren?

Er is hoe dan ook een enorme kloof tussen wat een branderij voor zijn koffie vraagt en hoeveel daarvan naar de koffieboeren gaat. En je kunt het al raden: hoe groter het bedrijf, hoe groter die kloof wordt!

Branderijen met een geweten en een waardering voor hun product, proberen deze balans terug in evenwicht te brengen. En dat doen ze op de volgende manieren:

  • Tussenpersonen worden zoveel mogelijk uitgeschakeld om te voorkomen dat geld op de verkeerde plaatsen in de keten blijft steken
  • Koffieproducenten ontvangen een fatsoenlijk loon voor hun product – ongeacht de heersende wereldmarktprijs van koffiebonen
  • De aangekochte hoeveelheden worden overeengestemd met de vraag en aanbod van dat moment om de effecten van massaproductie op zowel mens, economie als milieu te verminderen
  • Ze zetten zich in voor directe kwaliteitswaarborg en laten klanten ook zien waar hun koffie wordt gemaakt, onder welke omstandigheden en door wie

Koffiebonen met een naam en gezicht

De zichtbaarheid van alle producenten is bijzonder belangrijk voor mij. Omdat een anonieme koffieboon plots een heel persoonlijke zaak wordt als er namen en gezichten op geplakt worden – in tegenstelling tot bij de pakjes koffiebonen uit de supermarkt waar je geen enkel inzicht krijgt.

Het gaat zelfs zo ver dat je vaak niet eens weet uit welk land je koffie komt, en al zeker niet uit welke regio in dat land. Omdat arme boeren die koffiebonen verbouwen tegen dumpingprijzen op enorme plantages onder erbarmelijke omstandigheden niet echt een aantrekkelijk selling point zijn.

De beste koffiebonen herken je dus aan het feit dat de informatie over de oorsprong gewoon op de verpakking (en de website) staat en je in theorie op het vliegtuig zou kunnen stappen, de betreffende plantage zou kunnen bezoeken en een praatje zou kunnen maken met de koffieboer.

Maar de fout ligt niet alleen bij de grote bedrijven, ook jij als consument speelt een belangrijke rol. Als je zonder te kijken gewoon een pakje koffie in je winkelkarretje legt en je nooit afvraagt waar de bonen vandaan komen, houd je dit proces in stand.

Gelukkig wordt de vraag naar transparantie steeds groter bij consumenten en daarom sluiten steeds meer “eervolle” branderijen zich aan bij The Pledge, een initiatief dat ik alleen maar kan toejuichen.

Hierbij wordt een onvoorwaardelijke verbintenis tot transparantie gevraagd van de aangesloten branderijen, die hun volledige inkoopstructuur bekend moeten maken en aangeven wie welk geldbedrag ontvangt van elke verkochte zak koffie.

Mijn favoriete “The Plegde”-branders (en wat mij betreft echte rolmodellen in Duitsland en ver daarbuiten), zijn de Flying Roasters (binnenkort beschikbaar) uit Berlijn en Wood Grouse Coffee (binnenkort beschikbaar) uit Hannover. Ik moedig je aan om hun transparantieverslagen op hun respectieve websites zeker eens te lezen.

Koffiebonen test Woodgrouse koffiebonen vergelijking

Maar een koffieboon krijgt niet alleen zijn gezicht van de mensen die ze telen. Er zijn ook botanische, procedurele en geografische factoren. Deze zal ik hieronder verder toelichten.

Arabica of Robusta: Welke koffiesoort heeft de beste bonen?

In mijn gedetailleerde artikel over de verschillen en gelijkenissen tussen Arabica en Robusta sprak ik over het feit dat de dominantie van de Arabicaboon gebaseerd is op misverstanden en slimme marketingtrucjes. Ik gaf ook aan dat de klimaatverandering binnen afzienbare tijd weleens voor opschudding zou kunnen zorgen op dit gebied.

Daarom moeten we er niet langer van uitgaan dat de Robustaboon (of Cenephora) de enige kandidaat is die geschikt is als espressoboon (binnenkort beschikbaar). Het blijft natuurlijk juist dat Robusta een stevige kick geeft aan je espresso en voor een stabiele crema-laag zorgt. Maar dat wil niet zeggen dat deze boon niet heerlijk tot z’n recht kan komen in andere koffiedrankjes.

En ik blijf het fascinerend vinden dat grote merken het “100% Arabica”-label gebruiken als marketingstrategie. Want 100% Arabicabonen in je koffiekopje betekent niet dat je brouwsel ook lekker zal zijn. En een flink aandeel Robusta maakt je drankje zeker niet slechter. Voor mij is het net een voordeel als een deel van de Arabica vervangen wordt door Robustabonen.

Koffiebonen test Robusta- en Arabicabonen vergelijking

Het ras: Een beetje plantkunde moet kunnen

Hoewel de generieke genusnaam Arabica ons niet heel veel zegt, zijn de subcategorieën wel bijzonder spannend. Zo zijn er ook botanische namen als Bourbon of Catuai – en verschillende soorten hebben verschillende eigenschappen waar je anders van zult genieten in je koffiekopje.

Om het allemaal nog wat ingewikkelder te maken, heeft bijvoorbeeld de Bourbon-koffieboon nog talloze ondersoorten en kruisingen die elk om hun eigen reden populair zijn.

In veel “alledaagse koffies” speelt de variëteit Caturra dan weer de hoofdrol. Botanisch gezien is Caturra een natuurlijke mutatie van de Bourbon-variëteit, die op haar beurt een afstammeling is van de Typica-familie onder het geslacht Coffea Arabica. Kun je nog volgen?

Koffiebonen test elbgold Mischgold koffiebonen

Caturra voelt zich goed in Brazilië omdat alle omstandigheden daar ideaal zijn. Deze koffieboon staat bekend om de hoge opbrengst en zuurgraad, maar is minder “uitdagend” dan de moederplant Bourbon. En dat is net de reden waarom hij vooral in “gewone” koffiemelanges te vinden is.

Als koffie je echt interesseert, kan ik je aanraden om nog verder te graven in de magische wereld van de verschillende variëteiten in de rassencatalogus van het World Coffee Research. Ook de List of Coffee Varieties op Wikipedia geeft je een mooi overzicht.

En als je van plan bent om een kopje koffie te drinken terwijl je deze lijsten doorneemt, kun je bijvoorbeeld beginnen bij de bijna stereotype Bourbon-roast Bosque Lya uit El Salvador en deze gebruiken om je smaakpapillen te “trainen”.

Koffiebonen test elbgold Bosque Lya koffiebonen

De herkomst: Aan het land herken je vaak de stijl

Het land van herkomst is vaak direct gerelateerd aan de variëteiten en de stijl van de koffie. En terwijl je eerst door cryptische stambomen moet graven om de juiste soort te vinden, is het land van herkomst (of een combinatie van verschillende landen) relatief makkelijk te ontcijferen.

Hieronder een overzicht van enkele van de grootste en belangrijkste koffieproducenten ter wereld:

Braziliaanse (Arabica) bonen zijn vandaag het toppunt van koffie. Ik heb geen betrouwbare cijfers, maar ik heb wel de indruk dat de dominantie van de Brazilianen in de Speciality Coffee-scene afneemt. Terwijl hun invloed op de massamarkt onverminderd hoog blijft.

De enorme hoeveelheid koffie die het land jaarlijks exporteert, draagt op zich al bij tot de prijsdumping. En de Braziliaanse “Highland Coffee” speelt de grootste rol in de supermarkt.

Daarnaast zijn er ook fantastische Braziliaanse kwekers die bezig zijn met duurzaamheid, transparantie en kwaliteit. Twee uitstekende voorbeelden zijn de Coffee Circle Cerrado Omniroast en de Murnauer Nossa Senhora (binnenkort beschikbaar). Beide soorten zijn afkomstig uit dezelfde plaats (Minas Gerais) en hebben vrij gelijkaardige smaakeigenschappen – wat niet in het minst te danken is aan de fantastische Mundo Novo-variëteit.

Koffiebonen test Murnauer Nossa koffiebonen

Ik omschrijf Braziliaanse koffiesoorten graag als brutale en uitdagende bonen die geen half werk leveren. Ze kunnen zowel zuur zijn, als lekker zoet of chocolade-achtig – een echte streling voor de smaakpapillen. Een goeie, pure Braziliaan die flets proeft in je kopje, heeft onderweg een deel van zijn aroma’s verloren – bijvoorbeeld bij de branding of bereiding.

Voor mij staat Colombiaanse koffie gelijk aan chocolade-achtige, sterke koffiebonen met veel power en zoete toetsen. Een beetje oldschool dus. De uitstekende Martermühle Kaffee Colombia (binnenkort beschikbaar) voegt daar nog een moderne, lichte touch aan toe.

Dit belangrijke koffieland is meestal de leverancier van “aanvullende bonen” om mengelingen op te vullen. Of gebruikt als een triggerwoord om een haatdragend artikel te schrijven. Je hebt waarschijnlijk al gehoord van de bekende “kattenkoffie” Kopi Luwak, afkomstig uit Indonesië, waarbij katachtigen de koffiebesjes opeten en weer uitpoepen. Wat ze er niet bijvertellen, is dat je vooral veel geld betaalt voor dierenmishandeling.

Koffiebonen test Kopi Luwak dierenmishandeling

Ben ik hier wel helemaal fair voor het hele land? Natuurlijk niet! Er zijn genoeg plekken – zoals Java bijvoorbeeld – waar heerlijke en ook eerlijke koffie wordt geteeld. Maar ik heb toch het gevoel dat Indonesische koffiewereld een beetje in het verleden leeft en teert op de legende, maar geen constante kwaliteit meer levert.

Het is in ieder geval al een tijdje geleden dat een authentieke Indonesische koffie me nog echt van de wijs heeft gebracht. Heb ik niet genoeg moeite gedaan om te zoeken? Misschien niet. Geef me zeker jullie suggesties door van moderne, eerlijke en lekkere Indonesische roasts!

Er bestaat geen twijfel over dat Ethiopische koffie mijn absolute favoriet is. Voor mij gaat er niets boven de elegante en veelzijdige zuurgraad die met veel fruitige toetsen naar boven komt. Er zijn heel veel nuances. En hoe lichter en thee-achtig het resultaat in mijn kopje, hoe liever ik het heb.

Ethiopië – of Oost-Afrika in het algemeen – is het centrum van de Third Wave Coffee Movement en dus een regio waar een bijzonder groot aantal nieuwe coöperatieven en Social Entrepreneurs zich engageren voor eerlijke, goede producten.

Ik weet dan ook niet goed welke Ethiopische koffie  ik je als eerste moet aanbevelen. Ik geniet van de Silichio van Elephantbeans (binnenkort beschikbaar) en enkele varianten van Wood Grouse Coffee (binnenkort beschikbaar). Maar er zijn zoveel toppers afkomstig uit dit land, dat ik eigenlijk niet kan beslissen welke de allerbeste is.

Koffiebonen test Shilicho koffiebonen

Ook Honduras is voor mij vaak een leverancier van “aanvullende bonen”, maar deze keer wel op een positieve manier. Koffie uit Honduras produceert over het algemeen een heerlijke romigheid die andere bonen snel verliezen.

De koffie staat ook bekend om zijn lage zuurgraad en een aangename zoetheid. Ik zou Honduras een “middelgrote” koffieproducent noemen, wat de koffie uit dit land perfect maakt voor dagelijks gebruik en als omniroast.

Tijdens mijn grote cafeïnetest, waarbij ik het cafeïnegehalte van verschillende koffiedrankjes testte, heb ik de Pezcadito Microlot van de Flying Roasters op wel 15 verschillende manieren gedronken. En elk brouwsel was lekker op zijn eigen manier.

Koffiebonen test cafeïnetest monsters overzicht

Peruaanse koffie is een beetje het tegenovergestelde van koffie uit Honduras: een vrij pittige zuurgraad en minder zoetheid. Maar hij is net zo krachtig.

Daarom fungeert koffie uit Peru ook vaak als omniroast die voor veel verschillende toepassingen geschikt is en erg veelzijdig kan zijn. Een voorbeeld dat mij zeker heeft weten te overtuigen, is de Happy Coffee Puno (binnenkort beschikbaar).

Ligt het aan mij, of is koffie uit Guatemala vandaag echt alomtegenwoordig? Maar als je naar een Single Origin zoekt die van slechts één plek afkomstig is, wordt het moeilijk. Ik heb eerlijk gezegd geen idee waarom dat zo is.

Een eigenschap die altijd terugkomt bij koffiebonen afkomstig uit dit land, is de “rokerigheid”. Laat je hierdoor zeker niet afschrikken, het maakt gewoon duidelijk dat de smaak een beetje bijzonder is. Of om het wat beleefder uit te drukken: koffie uit Guatemala heeft veel smaak.

Dat kan een voor- of nadeel zijn, afhankelijk van wat jij lekker vindt. Ik kan het in ieder geval wel smaken met bijvoorbeeld de Martermühle Kaffee Guatemala (binnenkort beschikbaar). De Green Cup Tempixque Antigua Guatemala (binnenkort beschikbaar) overtuigt ook zonder rook, maar met veel chocolade en kracht.

Koffiebonen test Green Cup koffie

Ik heb het nog lang niet over alle bekende en belangrijke koffielanden gehad. Vietnam is bijvoorbeeld de grootste Robusta-leverancier ter wereld, maar daar lees je meer over in het artikel over de zoektocht naar de beste espressobonen (binnenkort beschikbaar).

Wat koffiebonen betreft, denk ik dat Kenia een land is dat zeker het vermelden waard is. Keniaanse koffie heeft dezelfde typische tonen als koffie uit Ethiopië, maar schildert ze in sterke kleuren met donkerdere tinten – een ware explosie in je koffiekopje. Een uitstekende Keniaanse klassieker voor mij is de Kiganjo van CrossCoffee (binnenkort beschikbaar) uit Bremen.

Koffiebonen test mehrwert Kaffee koffiebonen

India heeft een beetje een wrange nasmaak, omdat het imago verpest raakte met de hype rond de Monsoon Malabar. Deze koffie die door de tropische regen zou zijn “verfijnd”, bestaat namelijk helemaal niet. Maar hij gaat wel voor veel geld over de toonbank.

Een kopje van deze koffie is slap en zonder body – de bonen laten zich ook niet goed branden. Daarom komen koffiebonen uit India wat mij betreft beter tot hun recht in blends, zoals bijvoorbeeld de Fortezza Coffee India (binnenkort beschikbaar).

Koffiebonen test Fortezza Country Coffee koffiebonen

Costa Rica is een interessant koffieland voor wie houdt van Honey Processed bonen (binnenkort beschikbaar) met een intense zoetheid, kers en een stijl die het thee-achtige van de Third Wave langzaam lijkt te vervangen. De Monday Morning Blues van Mare Kaffee (binnenkort beschikbaar) is daar een goed voorbeeld van.

Er zijn nog een aantal andere landen die ontbreken in deze lijst. Mexico bijvoorbeeld. Of Oeganda. Maar aangezien de beste koffiebonen test een “work in progress” is, moet je deze pagina regelmatig in het oog houden voor verdere updates. Ik kan immers niet eindeloos veel kopjes koffie drinken per dag 😉. En ik hoor natuurlijk ook graag jullie suggesties.

De verwerking: Pure quatsch of levensbelangrijk?

De manier waarop een koffieboon behandeld wordt nadat hij geplukt werd, maar voor de eigenlijke branding, is wel degelijk van groot belang. En ik geef toe dat er heel wat verwarring bestaat over de voor- en nadelen van een “natte” of “droge” verwerking – “fully washed”, “washed”, “natural”…

Daarom ga ik nog een uitgebreid artikel schrijven over de verschillende verwerkingsmethoden (binnenkort beschikbaar) die bij koffiebonen toegepast worden.

Koffiebonen test Happy Coffee Sidamo koffiebonen in hand

Op dit moment kan ik al zeggen: er is een enorm smaakverschil tussen natuurlijke en gewassen koffiebonen. Eenvoudig gezegd brengt een natte verwerking de zuurheid in de bonen naar boven en geeft het typische “landenkarakter” weer. Terwijl een droge (natuurlijke) verwerking staat voor heel veel zoetigheid, fruitige en bloemige accenten.

Goede branderijen brengen deze contrasten allemaal in hun assortiment. Zo zou ik bijvoorbeeld Quijote Kaffee (binnenkort beschikbaar) uit Hamburg willen aanbevelen in deze context.

Dus om de titelvraag te beantwoorden: ja, de verwerkingsmethode is van groot belang voor het eindresultaat in je kopje!

Het brandprofiel: Een rechtstreekse boodschap van de brander

Ik heb de gewoonte om het brandprofiel te vermelden zoals het op de verpakking staat. Met termen als “Light Roast” of “Medium Roast” vertellen de branders ons wat we kunnen verwachten.

In het algemeen geldt: hoe lichter de koffiebonen, hoe bloemiger en frisser.

En ook: hoe lichter de koffiebonen, hoe lichter de koffie. Maar natuurlijk blijft het mogelijk om lichte koffiebonen te gebruiken in een volautomatische koffiemachine. Toch zijn deze soorten typisch geschikt voor een bereiding in een handfilter.

Het staat je natuurlijk vrij om te experimenteren met verschillende soorten bonen in tal van bereidingswijzen – ik moedig het zelfs aan. En als je graag wisselt tussen verschillende toestellen en apparatuur, zijn omniroasts een ideale keuze. Deze bieden als het ware een gulden middenweg en kunnen in theorie in alle bereidingswijzen gebruikt worden.

Bovendien bewijzen branderijen bij dit soort roasts ook of ze erin slagen die gulden middenweg effectief te vinden. Dat was alvast een succes bij de Coffee Circle Cerrado.

Koffiebonen test Coffeecircle Cerrado en Gayo koffiebonen vergelijking

Maar soms gaat de indicatie van het brandprofiel ook helemaal de mist in. Want als er lichte, bloemige noten beloofd worden en je koffie een donker, pittig brouwsel blijkt, zegt dat veel over de koffiebrander. Daarom is het vermelde brandprofiel wat mij betreft een rechtstreekse boodschap van degene die de bonen hun branding heeft gegeven – en een goede indicatie van de kwaliteit van de branderij.

Het bereidingsadvies: De volautomatische koffiemachine is de kneus

Ik moet altijd een beetje lachen met het bereidingsadvies van sommige fabrikanten. Het is niet de eerste keer dat ik onzin lees als “speciaal ontwikkeld voor volautomatische koffiemachines”. Dit geldt meestal alleen voor supermarktkoffie, waar kopers weleens als idioten worden beschouwd.

Ik herhaal het graag nog duizend keer: pure, “volautomatische koffiebonen” bestaan niet!

Koffiebonen test Tchibo Esperto Koffiezetapparaat bonen

Roasts die geschikt zijn voor volautomatische koffiemachines zijn meestal espressobonen, d.w.z. donkere brandingen. Dat komt omdat een volautomaat het principe van een espresso machine probeert te imiteren (met de nadruk op “probeert”).

Typische koffiebonen zijn eerder geschikt voor een filter koffiezetapparaat (bij voorkeur eentje met molen) en een handfilter, Chemex (binnenkort beschikbaar), French Press of zelfs het Karlsbader koffiezetapparaat. Wordt de volautomatische machine in één adem genoemd met deze manuele brouwmethoden? Dan gaat het weer over een omniroast.

Koffiebonen test Gastroback Design Brew overzicht met Arne

Ik heb gemerkt dat je meestal wel kunt vertrouwen op de aanbevelingen op de verpakking als het gaat om bereidingswijzen. Pas als er helemaal geen informatie beschikbaar is, gaat er bij mij een alarmbelletje rinkelen. Want dan is de brander niet betrokken bij zijn product.

De datum van branding: Vers, verser, verst

Met de datum waarop de branding heeft plaatsgevonden als kwaliteitscriterium aan te nemen, heb ik me heel wat moeite op de hals gehaald. Want waar vind je die vervloekte datum toch terug? Op het deksel van het koffieblik? Op de onderkant van de zak? Of bij de productbeschrijving als je online koffie bestelt in een webwinkel (binnenkort beschikbaar)? Te weten komen hoe vers je koffiebonen zijn, is niet altijd eenvoudig – dat weet ik uit ervaring.

Koffiebonen test Arne bezoekt webwinkels

Maar het is een feit dat verse koffie een must is voor iedereen die waarde hecht aan het resultaat in de koffiemok. De datum van de branding, indien gespecificeerd, moet zo dicht mogelijk bij de aankoopdatum liggen. Als de datum niet vermeld wordt, trek ik punten af, zonder medelijden.

En let op: de datum van branding is iets helemaal anders dan de houdbaarheidsdatum, die wettelijk verplicht is voor alle levensmiddelen. Helaas is het ene vaak moeilijk af te leiden uit het andere. Veel koffieliefhebbers gebruiken de regel: houdbaarheidsdatum – 12 maanden = datum van branding. Maar veel fabrikanten gebruiken zo hun eigen berekeningen.

Aarzel niet om een mail te sturen naar de klantenservice als je de datum niet vindt of je onzeker bent. Dat doe ik ook vaak en de meeste fabrikanten – als ze hun product en klanten serieus nemen – geven graag meer info. Meestal beseffen ze gewoonweg niet dat ze verwarring veroorzaken tussen de datum van branding en houdbaarheidsdatum.

Hoe ik koffiebonen test en wat jij daaraan hebt

Tuurlijk, koffie is een kwestie van smaak. En ik ga je ook niet vertellen wat jij lekker moet vinden en wat niet. Toch is het verbazingwekkend hoe erg de smaak en indruk van koffie kan worden geobjectiveerd – in ieder geval tot op zekere hoogte.

Als ik een wetenschapper zou zijn, zou ik deze objectiviteit proberen te meten met steekproeven en numerieke waarden. Maar ik ben een koffieblogger en deel geen getallen uit aan bepaalde kenmerken. Zuur=6 en fruit=3,5? Nee, daar doe ik niet aan mee! Het is enkel mijn doel om zowel objectieve als subjectieve criteria zo levendig mogelijk te beschrijven.

In dit hoofdstuk geef ik je een inzicht in mijn manier van werken. En aan de hand van mijn ervaringen, kun jij zelf ook tests opzetten in je eigen keuken om nieuwe koffiebonen uit te proberen en je smaakpapillen kennis te laten maken met nieuwe sensaties.

Het uitzicht van de bonen: Een fijne lijn tussen natuurlijk en een ramp

De natuur maakt geen fouten, maar vertoont wel onregelmatigheden. Mensen daarentegen maken wel foutjes, bijvoorbeeld bij de selectie, verwerking of de branding. Deze zijn zijn niet altijd direct zichtbaar voor het ongetrainde oog, daarom bestuur ik de geteste bonen altijd uitvoerig en beschrijf ik het uitzicht heel nauwkeurig – ik maak ook altijd tal van foto’s.

Koffiebonen test mehrwert Kaffee koffiebonen uitzicht

Zijn de bonen regelmatig van grootte, kleur, vorm en oppervlak? Dan heeft de brander echt zijn best gedaan om alleen de optimale exemplaren te selecteren en zijn ze met heel veel zorg geroosterd.

Dat ideaalbeeld is echter heel zeldzaam, want zelfs hoogwaardige roasts hebben kleurafwijkingen en bevatten een beperkt aandeel gebroken bonen. Dat zie ik echter door de vingers, zolang het totaalbeeld maar schoon is en de fouten niet domineren.

Ik maak echter wel korte metten met de bonen als ze:

  • Duidelijke schade vertonen van plagen (gaten in de bonen)
  • Aanzienlijk verschillen in grootte, vorm en kleur
  • Zeer licht en droog aanvoelen (wat wijst op oude bonen)
  • De kleur te ver afwijkt van het aangegeven brandprofiel/verwerking
  • Een zeer dof of extreem vettig oppervlak hebben
  • Er meer gebroken bonen in de zak zitten dan hele

De geur: Laat je leiden door je neus

Wat merk je als eerste op als je een kopje heerlijke, dampende koffie vastneemt? Juist: de geur! Een volle, zwarte koffie (binnenkort beschikbaar) of fruitig en licht brouwsel smaakt zoals het smaakt door de aroma’s. Het eigenlijke werk wordt geleverd bij de neus – zelfs het proeven.

Daarom ruik ik altijd eerst aan nieuwe koffiebonen, en ook aan het vers gemalen koffiepoeder en natuurlijk de afgewerkte koffie – nog voor ik een slok neem.

Koffiebonen test Arne ruikt aan koffiebonen

Waar de tong vooral het voortouw neemt bij het oppikken van de basale smaakimpressies zoals bitter en zoet, neemt de neus eerder de subtiliteiten waar. Daarom is het bijzondere karakter van een koffie vooral terug te vinden in de geur.

In tegenstelling tot bij goede thee, is het moeilijk om deze geur-indrukken vast te houden tijdens het drinken, omdat de signalen van de tong zo krachtig zijn. Maar als de geur je bevalt, zul je hoogstwaarschijnlijk ook fan zijn van de smaak.

Zo is er de Elbgold Mischgold, die ruikt naar een hele toonbank vol lekkere desserts. De smaak mag dan vlakker zijn, de neus brengt de nodige vreugde bij elke slok.

Aan de andere kant, kan een te doordringende, muffe of kunstmatige geur er ook voor zorgen dat je helemaal geen zin hebt om van de koffie te drinken. Dat zul je vooral ervaren bij de koffiebonen die je in de supermarkt hebt gekocht.

De smaak en zuurgraad: Levendige tegenpolen

Op dit punt spreken veel tests elkaar tegen. Ook wijken de resultaten vaak af van smaakinformatie die de branderijen op hun verpakking zetten. Ergens is dat logisch – je kunt er immers niet van uitgaan dat de Penya Valley Estate van Huber Kaffee (binnenkort beschikbaar) voor jou net zo smaakt als voor mij.

Ik doe altijd mijn uiterste best om de smaakindruk zo objectief mogelijk te verwoorden. Als er chocolade toetsen zijn bijvoorbeeld, probeer ik te specificeren of dat om bittere en pure, of zoete melkchocolade gaat.

Een fruitige noot beschrijf ik niet alleen als dusdanig, of als bessen of steenvruchten, maar ik benoem ze als perzik, braambes of zelfs gekonfijte appel.

Het mooie aan dergelijke vergelijkingen is dat ons geheugen de onderliggende smaak- of geurindruk opslaat en opnieuw oproept als we aan de koffie denken. En je kunt je hoogstwaarschijnlijk de smaak voorstellen zonder dat je de koffie al gedronken hebt.

Als ik bijvoorbeeld praat over een koffieproeverij in woorden die je meenemen naar oma’s keuken, waar je na het bakken van koekjes als kind de kom met deeg mocht uitlikken, krijg je onmiddellijk een goed gevoel. En je weet ook meteen welke smaakindruk de boon maakt.

Koffiebonen test cold brew met citroen

Bij het thema zuurheid ga ik iets schematischer te werk, omdat hier een eenvoudig onderscheid te maken is. De zuurheid kan citroenachtig, bloemig, fruitig, fris of gewoonweg walgelijk zijn. Persoonlijk classificeer ik het vaak als “warm” of “koud”, omdat zuur werkelijk zo kan aanvoelen.

De zuurgraad in de Mehrwert Kaffee heeft me alvast meegenomen op een spannend avontuur tussen de verschillende zuurindrukken.

De body en het mondgevoel: Krachtpatser of lichtgewicht?

Als ik zeg dat een koffie fluweelzacht of net scherp aanvoelt, weet je snel wat ik bedoel. Bij sensaties in de mond kunnen we makkelijk de vergelijking maken met het voelen van texturen en oppervlakken.

Dat komt door de elementaire componenten van een koffieboon, die tijdens de bereiding geëxtraheerd worden. Bitterstoffen, oliën en zuren zullen een directe reactie veroorzaken in het gevoelige mondslijmvlies, dat op zijn beurt signalen naar de hersenen stuurt.

Omdat onze tong op verschillende plekken verschillende smaken met een andere intensiteit waarneemt, ontstaat er bij elke slok een ware smaakplattegrond die weergeeft hoe de koffie zich in de mond verspreidt – of niet.

Voor mij is er echter op dit punt geen perfect voorbeeld van hoe het moet en ook geen totale mislukkingen. Want alles hangt ook af van je humeur: sommige dagen wil je een echte krachtpatser in de mond voelen, terwijl je andere ochtenden net zachtjes gewekt wilt worden.

Koffiebonen test Arne drinkt zwarte koffie

Je mag je bonen van mij pas weggooien als er echt niets gebeurt in je mond bij het drinken van je kopje koffie, want dan zijn ze waarschijnlijk van minderwaardige kwaliteit.

De afdronk: Vriendelijke groet of koele kikker?

Een lange afdronk is over het algemeen beter, omdat het betekent dat je koffie een sterk karakter heeft. Wat dat karakter dan ook mag zijn.

Aan de andere kant wil niet iedereen nog uren aan zijn of haar koffie herinnerd worden na het drinken, zeker als het kopje in kwestie niet zo overtuigend was.

De Fortezza Country Coffee (binnenkort beschikbaar) raasde als een sneltrein door de mond, zonder ook maar enige stop. Dat is niet zo erg bij een minderwaardig brouwsel met hoekige bitterstoffen, zoals in dit geval. Maar bij een lekkere blend zou het wel jammer zijn natuurlijk.

Koffiebonen test Fortezza Country Coffee overzicht verpakking

De afdronk van een koffie moet perfect passen bij alle andere parameters en mag dus niet in tegenspraak zijn met de geur, de smaak of het mondgevoel. Want met een laatste vriendelijke groet kan een koffieboon ervoor zorgen dat je hem niet snel zult vergeten (en dus opnieuw wilt kopen).

Zelfs al zijn de prijzen navenant, de Tegernseer-koffiebranderij (binnenkort beschikbaar) levert bij al z’n producten een perfecte compositie van smaken om af te sluiten met een kleurrijke afdronk.

Voor wie is de koffie geschikt? Er is iets voor elke gelegenheid!

Ik geloof dat het mijn taak is om tijdens het testen van koffiebonen zo dicht mogelijk bij het dagelijkse leven van de gemiddelde consument te staan. Jij moet immers direct te weten komen of de koffieboon die ik bespreek bij jou past of niet.

Hier is een geweldige video van onze collega’s van “Kaffeemacher” met drie gouden tips om de juiste koffie te kiezen. Je merkt waarschijnlijk al snel dat het een Duitse video is, maar ik wil je deze toch niet onthouden omdat ik weet dat sommigen onder jullie wel wat Deutsch begrijpen.

Ik heb de kandidaten voor mijn bonentests onderverdeeld in koffie- espressobonen. Dit gaat over veel meer dan de verwerking en heeft niets te maken met de typische, professionele normen die meestal gehanteerd worden – ik doe zoals gewoonlijk gewoon mijn eigen zin.

Voor mij moet niet elke kop koffie een mindblowing ervaring leveren. Soms ben je gewoon op zoek naar een lekkere, alledaagse koffie die je helpt om rustig wakker te worden elke ochtend – en je niet onmiddellijk in een cafeïne-geïnduceerde overdrive laat gaan.

De sterkere of complexe melanges kun je bewaren voor speciale aangelegenheden en unieke genietmomentjes. Een (h)eerlijke en dagdagelijkse koffie is voor mij bijvoorbeeld de Elbgold Mischgold.

Koffiebonen test elbgold Mischgold koffiebonen

Het kan ook zijn dat jij vooral van een bepaalde stijl van koffie houdt (licht en fruitig bijvoorbeeld), terwijl je gasten liever sterk en zurig hebben. Of je huisgenoten houden van chocolade toetsen.

En net zoals wij mensen in onze dagelijkse relaties vaak compromissen moeten sluiten, zijn er ook koffies die dat doen – ik denk aan de blends van Martermühle (binnenkort beschikbaar). Ze combineren verschillende facetten met elkaar, zonder dat het ene het andere gaat overweldigen.

Pas onlangs ben ik koffiesoorten ook gaan classificeren volgens het seizoen, een logische volgende stap die ik eigenlijk al vaak onbewust had gebruikt.

In de zomer ben ik fan van lichtheid en frisheid, en dan nog het liefst in de vorm van een Cold Brew. Vooral delicate Ethiopische blends en enkele zeldzame, goede Indische mengelingen beheersen deze zomerse kenmerken. En nazomeren doe ik met de Elephantbeans Silichio (binnenkort beschikbaar).

Koffiebonen test Shilicho uit Ethiopië filterkoffie

De herfst is er dan weer om knus en gezellig op de bank te gaan zitten zonder mijn zonnige humeur te verknallen. De Kushukuru van Mehrwert Kaffee helpt me daarbij.

En in de winter? Dan wil ik chocolade, warmte, zoetigheid en een cozy gevoel. Daarvoor zijn donkere espressobonen de beste keuze.

De koffies van Yogurette zijn voor mij een categorie op zich, want ze kunnen hun zeemzoete karakter niet onder stoelen of banken steken. Hier ontdek je een hele fruitmand met rode vruchten, achterna gezeten door chocolade om af te ronden met een romige afdronk.

De Fire Finch van Flying Roasters heb ik nog niet officieel getest, maar is geliefd bij het hele Coffeeness-team en de onvervalste winnaar in zijn categorie.

Welke categorie is dat dan net? Moeilijk te beschrijven, maar onvergetelijk dankzij de fantastische parfums die de koffiebonen vrijgeven. We zouden het gourmetkoffie kunnen noemen. Of gastronomische koffie. Of heb jij nog een ander voorstel?

Ik ben trouwens nieuwsgierig om van jullie te horen welke roasts in dezelfde lijn liggen en dus ook de naam gourmet- of gastrokoffie zouden verdienen. Want ik merk dat mijn gasten altijd heel enthousiast zijn als ik hen zo’n kopje koffie voorschotel en ben steeds op zoek naar nieuwe kandidaten.

Koffiebonen test Flying Roasters koffiebonen

Naast de donkere espressobonen, zijn de lichte thee-achtige koffiesoorten de belangrijkste categorie in mijn tests van koffiebonen, want ik geniet enorm veel van de zachtbloemige smaak. Maar ik sta er helemaal voor open om nog meer smaaksensaties te leren kennen!

Fairtrade, bio, rechtstreekse verkoop: Waar moet je op letten?

Laten we het gewoon zeggen zoals het is: duurzame koffieconsumptie is een onoplosbare tegenstrijdigheid. Zodra we een product kopen dat niet letterlijk achter de hoek groeit, brengen we op één of andere manier schade toe aan het milieu. Daarom bestaat “duurzame koffie” ook eigenlijk niet – je hoeft maar te kijken naar de lange weg die de koffiebonen moeten afleggen.

Toch is er een wereld van verschil tussen overbewerkte bonen uit de supermarkt en varianten die volgens eerlijke, ecologische en duurzame handelsprincipes worden geproduceerd.

Het probleem hierbij is echter dat consumenten duidelijke en herkenbare maatstaven nodig hebben om dergelijke “semi-duurzame” koffiebonen te herkennen. En jammer genoeg is er een wildgroei aan zegels, labels en initiatieven die niet altijd leveren wat ze beloven.

Zo is Fairtrade bijvoorbeeld een mes dat aan twee kanten snijdt. Het staat voor koffiebonen die onder sociaal en ecologisch gunstige omstandigheden worden geproduceerd en die de plaatselijke koffieboeren meer geld opleveren voor hun product.

“Fair Trade” – letterlijk “eerlijke handel” – is een algemeen principe, maar Fairtrade (binnenkort beschikbaar) als keurmerk is in feite niet meer dan een certificaat waarvoor de fabrikant geld moet betalen. En niet weinig ook.

Koffiebonen test QBO Colombia handfilterkoffie

Toch heeft dit certificaat nu een gelijkaardig imago als het bio-label. De cijfers van Fairtrade Nederland geven aan dat het grootste deel van de bevolking weleens een Fairtrade product koopt – in 2019 greep 87% van alle huishoudens af en toe naar producten van eerlijke handel, dat is 4% meer dan het jaar voordien. Ook voor koffie zien we dezelfde cijfers: een stijging van 4% voor de verkoop van koffie met het Fairtrade-logo.

Het bio-label doet het net zo goed, Nederlanders betalen graag iets meer voor biologische koffie met een officieel keurmerk. Maar natuurlijk moet er door de merken ook veel geld op tafel gelegd worden om aan zo’n bio-label te komen.

Naast deze twee belangrijke certificaten, zijn er nog talloze andere labels die in de eerste plaats door de industrie zelf werden gecreëerd. Een zeer goed functionerend “merk” is Rainforest Alliance. UTZ komt dan weer van een koffiebrander in Nederland.

Er is als het ware een stilzwijgende overeenkomst tussen consumenten en de industrie tot stand gekomen: hoe meer labels een zak koffiebonen draagt, hoe beter het product lijkt voor het milieu en de kwekers. En dan kunnen we het met een gerust geweten kopen – voor bedrag dat ruim boven de prijs van “gewone” koffie ligt natuurlijk.

Maar koop je wel altijd wat je denkt? Weet je wel waar al deze certificaten en labels voor staan? Ben je echt geïnteresseerd in het welzijn van de koffieboeren, of gebruik je de logo’s op de verpakking alleen om je eigen geweten te sussen?

Ik probeer hier niet onnodig hard uit de hoek te komen, maar veel mensen beseffen gewoonweg niet dat de zak koffiebonen uit de “eerlijke handel” misschien niet zo eerlijk is. Of dat een verpakking zonder logo niet noodzakelijk “oneerlijk” geproduceerd werd.

Zoals ik al zei, kosten deze certificaten geld. Kleine koffieboeren die volgens de normen produceren – en vaak ver boven de maatstaven uitkomen die het label stelt – kunnen zich zo’n certificaat niet veroorloven. Hetzelfde geldt voor de kleine branderijen die echt met hun product bezig zijn.

Koffiebonen test mehrwert Kaffee koffiebonen

Als je het mij vraagt, zijn er maar twee oplossingen om deze tegenstrijdigheid de wereld uit te helpen. Ten eerste moeten consumenten de labels op de zakken koffiebonen gewoon negeren – en daarbij dus bij voorkeur ook alle bonen uit de supermarkt!

Koop je bonen bij een koffiebranderij die de herkomst precies kan benoemen en deze rechtstreeks van de boer koopt. Hoewel deze directe handel nog altijd geen absolute eerlijkheid garandeert, verhoogt het de kansen op een echt fairtrade product aanzienlijk tegenover een nietszeggend label.

Ten tweede moet je echt op zoek gaan naar branderijen die volledig transparant zijn over hun inkoop- en supply chain. Vroeger was dat vrij moeilijk, maar nu vind je deze eerlijke branderijen makkelijk terug dankzij het “The Pledge”-initiatief.

Deze organisatie werkt niet met labels en er moet geen geld betaald worden, maar de fabrikanten moeten wel strikt de opgelegde regels volgen. En nu steeds meer branderijen over de hele wereld zich bij dit initiatief aansluiten, wordt het succes ook alsmaar groter. Nu het is aan jou als consument!

Vanuit Duitsland wil ik naast mijn favoriete branderijen zoals Wood Grouse Coffee, Elephantbeans (binnenkort beschikbaar) of Flying Roasters, ook Mokuska Caffè aanbevelen – een branderij die op het Berlin Coffee Festival 2019 ultra-sympathiek overkwam met heerlijke, zoete koffie.

Koffiebonen test Coffee Festival affiche

Maar “The Pledge” heeft ook een catch”: als koper van koffiebonen is het nog steeds je plicht om de inhoud van het betreffende transparantierapport te bekijken en indien nodig in twijfel te trekken.

Een zak koffiebonen bestellen bij een branderij die aangesloten is bij The Pledge, ontslaat je er dus niet van om na te gaan wat de koffieboeren verdienen voor hun werk en onder welke omstandigheden je cafeïnekick wordt geproduceerd.

Het is niet omdat een branderij een transparantierapport aflevert, dat de gegevens in dit rapport ideaal zijn. Maar je kunt er wel zeker van zijn dat deze branderijen veel dichter bij het ideaal staan dan grote, industriële organisaties die een Rainforest Alliance-zegel op hun verpakking plakken.

Ik ontmoette Pingo en Katze van Quijote Coffee voor een interview over dit onderwerp. Het resultaat zie je in de onderstaande video. Als je zelf geen Duits begrijpt, roep er dan snel iemand bij die het wel kan of zet de ondertiteling op Nederlands, want dit onderwerp is écht belangrijk!

Ook de vraag of biologische koffie (binnenkort beschikbaar) dan wel ecologisch verantwoorde koffie is, houdt me bezig. Want ook met dit label is er heel wat mis en bio zegt alleen iets over de manier waarop het gewas gekweekt werd – zonder pesticiden en andere chemische bestrijdingsmiddelen.

Toch staat dergelijk label voor veel mensen gelijk aan duurzaamheid, ecologie en goede werkomstandigheden ter plaatse – maar dat is niet altijd het geval.

En bijna niemand stelt zich de vraag hoeveel water er eigenlijk nodig is om koffie te kweken. Toch is het wel belangrijk om hierover na te denken, gezien de huidige ecologische en economische problemen. Ik ben me wel in het onderwerp gaan verdiepen en vond enkele angstaanjagende antwoorden – houd deze blog in de gaten voor nieuwe artikels over al deze onderwerpen!

Koffiebonen bereiden: Neem er de tijd voor

Het bereiden van koffie is voor mij een meditatieve bezigheid waar ik graag alle tijd van de wereld voor neem. Ik kies meestal één van de volgende drie bereidingswijzen:

  • Handfilter
  • Chemex
  • French Press

De manier van werken bij de handfilter en Chemex zijn praktisch hetzelfde: je giet water van de juiste temperatuur met langzame, cirkelvormige bewegingen op het koffiepoeder dat een middelmatige maalgraad heeft. Het resultaat in het kopje wordt gemaakt door de papieren filter in de filterhouder. Beide methoden zijn dus Pour Over-varianten.

Koffiebonen test Arne giet water op handfilterkoffie

De French Press is dan weer een Full Immerion-methode waarbij de gemalen koffie in het water “zweeft” en de extractie plaatsvindt zonder een filter. Na een extractietijd van ongeveer vier minuten, moet je het koffiepoeder uit het water “vissen” door de zeefinzet of “press” naar beneden te duwen.

Beide methoden halen zeer verschillende eigenschappen uit de koffieboon. Veel mensen verkiezen de French Press (ook wel cafetière genoemd) omdat het makkelijk, snel en eenvoudig te gebruiken is. Een volledig ondergedompelde koffie is ook vaak erg uitgesproken.

Ik hou zelf meer van de traditionele handfilter, omdat je met behulp van een papieren filter een koffie krijgt waarin alle aroma’s en nuances kunnen geproefd worden die bij andere bereidingswijzen soms verloren gaan. Maar dat kost natuurlijk wel wat meer tijd.

Daarom zijn koffiemachines zo populair, ook al zijn ze meestal erg ruw in het bereidingsproces. Maar de klassieke Moccamaster of slimme nieuwe ontwikkelingen zoals de Beem Basic Selection Pour Over, hebben dit probleem perfect opgelost. Deze toestellen kunnen worden omschreven als een “geautomatiseerde handfilter”.

Koffiebonen test Arne met het Beem Pour Over koffiezetapparaat

Welke bereidingswijze je ook kiest, ik heb één duidelijke eis: maal de koffie vers of begin er niet aan!

Dit is ook de reden waarom ik zo’n fan ben van koffiezetapparaten met een ingebouwde molen, want deze malen de bonen voor jou. In deze machinecategorie is wel nog veel verbetering mogelijk, hoewel de Beem Fresh Aroma Perfect Superior bijvoorbeeld wel zeer overtuigende resultaten oplevert.

Veel koffiebonen, en dan vooral omniroasts, kunnen goed gebruikt worden in volautomatische koffiemachines. Toch kies ik meestal niet voor deze toestellen bij het testen van koffiebonen.

Daar is een eenvoudige reden voor: volautomatische machines werken dichter bij het principe van een espressomachine dan bij het principe van een handfilter. Vooral de veelzijdige, lichtere roasts verliezen veel van hun delicate nuances in een volautomatische bereiding.

Koffiebonen test Philips 3200 Koffiezetapparaat bonen espresso klaar

Dit is echter mijn persoonlijke smaak en een standaard die ik voor mezelf stel. Ik hou je niet tegen om de volautomatische koffiemachine te gebruiken als belangrijkste manier om koffie te bereiden. Maar vergeet niet: koffiebonen voor volautomaten bestaan niet! Wat de fabrikanten ook durven te beweren.

En dan nog een tip: hoe lichter de branding die je wilt bereiden, hoe grover je de maalgraad moet instellen. Dat wil niet zeggen “op het grofste niveau”, maar wel: “niet zo fijn als voor espressobonen”.

Het verschil tussen koffie en espresso: Twee zijden van dezelfde medaille?

Het is voor mij heel moeilijk om een duidelijke lijn te trekken tussen koffiebonen en espressobonen in mijn tests. Want waar de koffie eindigt en de espresso begint, is voor steeds meer geteste bonen een kwestie van attitude.

Maar het staat buiten kijf dat Robusta steeds meer op de voorgrond treedt. Als uitgesproken espressoboon levert hij onder andere veel punch en een stabiele crema op. In een klassieke filtermethode werken deze bonen dan weer niet.

Koffiebonen test Happy Coffee Robustabonen

Hoe dan ook, het verschil tussen koffie en espresso ontstaat bijna uitsluitend tijden het branden. Want hoe langer de boon wordt geroosterd, hoe meer het een espressoboon wordt.

Ik denk dat het verstandig is om de bereidingsadviezen van de branderij te volgen. Zij zouden immers goed moeten weten op welke manier je alles uit de betreffende boon kunt halen.

Wat is gezonder: koffiebonen of espressobonen?

Als het aan mij lag, zouden geen woord meer reppen over chlorogeenzuur (binnenkort beschikbaar) of de vraag “Is koffie gezond?”, omdat niemand een concreet antwoord heeft en wetenschappers nog elke dag nieuwe ontdekkingen doen.

Een paar zaken zijn wel zeker: hoe langer een koffieboon wordt gebrand, hoe minder chlorogeenzuur hij bevat. En chlorogeenzuur kan bij sommige mensen maagklachten veroorzaken (kan!). Als we alleen hiernaar kijken, zijn koffiebonen dus iets moeilijker te verteren dan espressobonen.

Maar over dit onderwerp bestaat zoveel controverse, dat ik er alvast niet van wakker lig. Met een langzame, zachte branding en een brandmeester die zijn vak kent, worden deze problemen vaak al grotendeels opgelost. Zelfs bij lichte koffiebonen.

Dus om op de vraag te antwoorden: voor mij zijn ze allebei even (on)gezond. Ik hou het op gezond!

De truc met het water in de supermarkt

Bij het kopen van zakken supermarktkoffie word je eigenlijk telkens opnieuw in de maling genomen, en dat met een slimme truc die met water te maken heeft. Ik zal je uitleggen hoe dat in z’n werking gaat en je zult direct begrijpen waarom ik zo’n hekel heb aan industriële koffie.

In het Warenwetbesluit Koffie- en cichorei-extracten wordt vastgelegd hoeveel water gebrande koffie per kilogram mag bevatten. De bovengrens ligt op 5 procent. Hoe donkerder de koffiebonen worden gebrand (en dat is bij de donkere mengelingen van industriële branderijen altijd het geval), hoe meer water er per boon verloren gaat.

Minder water betekent ook minder gewicht. En dat zou willen zeggen dat fabrikanten meer bonen in hun zak moeten stoppen om aan het gewenste gewicht te komen. En dat zou hun winst per kilo drastisch naar beneden halen.

Bij een natuurproduct zoals koffiebonen kunnen we ervan uitgaan dat het watergehalte altijd een beetje schommelt, toch? Maar hoe komt het dan dat supermarktkoffie altijd precies die 5% water levert? Een tikkeltje verdacht als je het mij vraagt…

Magie? Gesjoemel? Nee hoor, een perfect legale truc: als de bonen uit het brandingsproces komen, moeten ze afkoelen. Een zichzelf respecterende branderij is daarvoor afhankelijk van koude lucht en tijd. Grote bedrijven gebruiken koude waterdamp.

Het water dat de bonen verloren zijn tijdens het branden, wordt weer aan het eindproduct toegevoegd. En het is geen additief en moet dus ook niet vermeld worden. Handig, toch?

Koffiebonen test supermarktkoffie overzicht

Afgezien van het feit dat elk contact met water na het brandproces zal leiden tot een vroegtijdige extractie, betaal je bij elke zak supermarktkoffie dus ook voor water dat achteraf werd toegevoegd en niets met het eigenlijke product te maken heeft.

Ik blijf dan ook campagne voeren tegen koffie uit de supermarkt, en de hierboven genoemde reden is maar eentje van de vele. En als ik ook maar één persoon kan overtuigen om eens een kleine, eerlijke en artisanale branderij binnen te stappen, is mijn missie geslaagd.

Koffiebonen bewaren: hoe korter, hoe beter

In de Speciality Coffee-scene woedt een hevige discussie over hoelang je koffiebonen mag bewaren. Mijn standpunt hierover doet soms stof opwaaien heb ik gemerkt, maar ik blijf voet bij stuk houden.

Samengevat is mijn mening: hoe korter je de koffiebonen bewaart, hoe beter. Noooooit in de koelkast alsjeblieft! En zeker niet invriezen, dank u wel!

Natuurlijk weet ik dat mensen dat toch doen. Want invriezen kan gewoon hoor en in de koelkast blijven ze langer vers (of zo lijkt het toch).

Maar elk van deze handelingen is als het ware een doodvonnis voor de subtiele aroma’s van de koffiebonen. Elke dag dat een koffieboon geplukt, geroosterd en verpakt is, maar nog niet opgedronken wordt, verliest hij aan kwaliteit. Punt aan de lijn.

Dat geldt trouwens des te meer voor lichtere roasts en speciale koffiebonen, vooral degenen met fijne bloemige noten of fruitige accenten. Deze verdwijnen immers het eerst.

En over de discussie of de koffiebonen dan in een koffieblik (binnenkort beschikbaar) moeten bewaard worden of niet, zeg ik kort even dit: laat ze het liefst van al gewoon in de zak zitten waarin je ze hebt gekocht – en sluit deze na het openen heel goed af.

Koffiedik als meststof

Koffiedik niet weggooien, maar gebruiken in de tuin! Dit advies hebben allemaal al gehoord. Vroeger was ik van mening dat de cafeïne in het koffiedik de insecten in de tuin zou kunnen schaden. Maar mensen die veel groenere vingers hebben dan ik, hebben me erop gewezen dat ik het bij het verkeerde eind heb. Regenwormen zouden de hitte in de grond stevig kunnen opvoeren met de hulp van een beetje koffiedik en dat zou de grond echt ten goede komen.

Ik vertrouw op de expertise van anderen op dit punt. Koffiedik mag dus in de tuin of op de composthoop. Maar dan wel enkel daar, en niet bij een kamerplant.

Koffiebonen test Beem Pour Over koffiedik

Hoeveel mag het kosten?

Ik stel deze vraag helemaal aan het eind van mijn gids over koffiebonen en gebruik ze als vervanging voor een conclusie. Want de prijs van koffiebonen is een belangrijk onderwerp dat soms best veel stof doet opwaaien onder koffieliefhebbers.

Feit 1: In september 2018 daalde de wereldmarktprijs voor koffie voor het eerst in tien jaar tot een handelswaarde van minder dan 1 USD per pond. De evolutie van de gemiddelde prijs wereldwijd kunt je zien in de Statista prijscurve. En op 4 november 2019 was de prijs volgens de beursnotering nog maar 1,04 Amerikaanse dollar.

Feit 2: Deze historisch lage waarde met fatale gevolgen voor het begin van de koffieketen (d.w.z. de eigenlijke producenten), was het resultaat van de prijsdruk die bulkkopers veroorzaken en een wereldwijde overproductie. Met andere woorden: als gevolg van de turbo-consumptiemaatschappij.

Meer hierover kun je lezen in het Coffee Market Report September 2019, waaruit blijkt dat de overproductie 4,05 miljoen zakken bedroeg (zakken van ongeveer 60 kg per stuk).

Feit 3: Volgens de Internationale Koffieovereenkomst (International Coffee Agreement, ICA), die voor het laatst werd verlengd in 2007, zou een koffieprijs van ongeveer 1,40 dollar per pond de productiekosten minstens dekken. Maar dat is ondertussen toch al 13 jaar geleden en we moeten rekening houden met de inflatie. De discrepantie tussen de wereldmarktprijs en de noodzakelijke prijs wordt elke dag duidelijker.

Ik nodig je uit om bij je volgende supermarktbezoek eens te kijken naar de prijzen van commercieel geproduceerde koffiebonen van onder andere Dallmayr Prodomo en Douwe Egberts, die je voor rond de 5 euro per pond kunt kopen (en huismerken vaak nog goedkoper). Hoe past dat in deze hele berekening? Het gezond verstand zegt: helemaal niet!

Koffiebonen test Dallmayr Prodomo koffie

Al meer dan tien jaar geleden kreeg ik een reactie op mijn toenmalige koffieblog van lezeres Annika, die het probleem perfect samenvatte: “Koffie tegen dumpprijzen voor minder dan 10 euro per kilo kun je niet met een gerust geweten drinken.”

Helemaal juist!

In dit artikel zegt men dat koffie een luxeproduct kan worden door de klimaatverandering. Wel, newsflash beste redacteurs: koffie IS al een luxeproduct!

Dat is het vandaag, dat zal het morgen zijn en dat is altijd zo geweest. Alleen zijn we het dankzij de dumpingprijzen van Jacobs Krönung, Douwe Egberts en Lavazza – gekoppeld aan onze eigen drang naar goedkope producten – vergeten als dusdanig te beschouwen.

Pledge-branders betaalden volgens hun transparantierapporten van 2018 gemiddeld zo’n zes dollar per kilo groene koffie. Een groot deel daarvan komt rechtstreeks bij de koffieboeren terecht. En dat verklaart waarom jij voor een pakje uitstekende koffie van 250 gram uit een eerlijke branderij, al gauw zo’n 10 euro moet betalen. Minstens.

Koffiebonen test cadeaubox koffiebonen

Dat komt neer op een kiloprijs van ongeveer 40 euro, waar veel mensen toch eens van schrikken. Maar eerlijk: dergelijke prijzen waren niet ongewoon tot de massaproductie z’n intrede deed.

Maar ik weet ook dat het wishful thinking is om te hopen dat de prijzen terug naar dat niveau gaan. Toch denk ik dat gemiddeld genomen een prijs van ongeveer 28 euro per kilo realistisch is. Dat ben ik bereid te betalen om lekkere, aromatische koffie te kunnen drinken die op een eerlijke manier geproduceerd en met zorg verwerkt wordt. En jij?

Ik kijk uit naar je reactie

Inhoudsopgave